Odrzucenie spadku z pokrzywdzeniem wierzycieli – jak działa art. 1024 k.c.?
- Mariusz Skwarek
- 12 sty
- 3 minut(y) czytania
Wiele osób borykających się z zadłużeniem wychodzi z założenia, że najprostszym sposobem na „uratowanie” majątku rodzinnego przed komornikiem jest odrzucenie spadku.
Logika wydaje się prosta: skoro nie przyjmuję spadku, to nie staje się on częścią mojego majątku, a więc wierzyciel nie może z niego ściągnąć należności. Prawo przewiduje jednak mechanizm ochronny dla wierzycieli, który może pokrzyżować te plany. Mowa o art. 1024 Kodeksu cywilnego.
W dzisiejszym wpisie wyjaśnię, kiedy wierzyciel może domagać się uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne i jakie konsekwencje niesie to dla dłużnika oraz jego rodziny.
Odrzucenie spadku z pokrzywdzeniem wierzycieli - kiedy będzie bezskuteczne?
Art. 1024 k.c. to swoisty odpowiednik „skargi pauliańskiej” na gruncie prawa spadkowego. Przepis ten chroni interesy osób, którym dłużnik jest winien pieniądze.
Zgodnie z jego treścią:
Jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy z wierzycieli, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać, ażeby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne w stosunku do niego według przepisów o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika.
W praktyce oznacza to, że jeśli odrzucisz spadek, by Twój wierzyciel „odszedł z kwitkiem”, sąd może uznać tę czynność za niebyłą względem tego konkretnego wierzyciela.
Przesłanki wystąpienia z powództwem
Aby wierzyciel mógł skutecznie zaskarżyć Twoją decyzję o odrzuceniu spadku, muszą zostać spełnione określone warunki:
Istnienie wierzytelności: Dług musi istnieć w momencie, w którym składasz oświadczenie o odrzuceniu spadku.
Pokrzywdzenie wierzyciela: Dochodzi do niego wtedy, gdy na skutek odrzucenia spadku stałeś się niewypłacalny lub stałeś się niewypłacalny w stopniu wyższym, niż byłeś przed odrzuceniem. Innymi słowy: gdybyś przyjął spadek, wierzyciel mógłby się z niego zaspokoić.
Zachowanie terminu: Wierzyciel ma ograniczony czas na działanie. Może wystąpić z pozwem w ciągu 6 miesięcy od chwili, gdy dowiedział się o odrzuceniu spadku, ale nie później niż przed upływem 3 lat od samego odrzucenia spadku.
Skutki uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne
Jeśli sąd przychyli się do powództwa wierzyciela, dochodzi do specyficznej sytuacji prawnej:
W stosunku do wszystkich innych osób (np. pozostałych spadkobierców, urzędów) spadek pozostaje skutecznie odrzucony.
W stosunku do wierzyciela, który wygrał sprawę, traktowany jesteś tak, jakbyś ten spadek przyjął.
W konsekwencji wierzyciel może skierować egzekucję komorniczą do przedmiotów lub praw, które weszłyby do Twojego majątku, gdyby nie odrzucenie spadku (np. do udziału w nieruchomości po zmarłym rodzicu).
Case Study: Pułapka „przepisania” spadku na dzieci
Sytuacja: Pan Jan ma 100 000 zł długu w banku. Umiera jego ojciec, pozostawiając mieszkanie o wartości 400 000 zł. Pan Jan odrzuca spadek, myśląc, że w ten sposób mieszkanie przejdzie bezpośrednio na jego małoletnie dzieci, a bank nie będzie mógł go zająć.
Konsekwencje prawne: Bank, dowiadując się o śmierci ojca dłużnika i odrzuceniu spadku, składa pozew z art. 1024 k.c. Sąd uznaje odrzucenie spadku za bezskuteczne wobec banku. Mimo że formalnie spadkobiercami są dzieci Jana, bank może przeprowadzić egzekucję z udziału w mieszkaniu, który przypadłby Janowi.
Wniosek: Odrzucenie spadku nie stało się „tarczą” przed długami, a jedynie skomplikowało sytuację prawną całej rodziny.
Dlaczego pomoc adwokata jest kluczowa?
Sprawy z zakresu art. 1024 k.c. są skomplikowane dowodowo.
Jako dłużnik, możesz argumentować, że spadek i tak był zadłużony lub że jego przyjęcie nie poprawiłoby Twojej sytuacji wypłacalności.
Jako wierzyciel, musisz z kolei precyzyjnie wykazać moment powzięcia wiadomości o odrzuceniu spadku, aby nie uchybić krótkim terminom zawitym.
Nie podejmuj pochopnych decyzji o odrzuceniu spadku bez konsultacji prawnej. Skutki mogą być nieodwracalne i kosztowne dla Twoich najbliższych.
Komentarze