Darowizna mieszkania a zachowek — czy trzeba spłacić rodzeństwo?
Temat zachowku regularnie wraca na strony tego bloga z bardzo prostej przyczyny - jest to kwestia chyba najczęściej poruszana przez moim klientów, szukających porady z zakresu prawa spadkowego.
Jeżeli interesują Cię inne zagadnienia związane z zachowkiem możesz poczytać o nich na przykład w poniżej podlinkowanych artykułach:
O tym jak (przyszyły) spadkodawca może pozbawić kogoś zachowku przeczytasz tutaj - Jak pozbawić kogoś zachowku? -Wydziedziczenie a zachowek
Jak obliczyć zachowek? (substrat zachowku)
Kiedy roszczenie o zachowek się przedawnia?
W trakcie konsultacji w sprawach związanych z zachowkiem temat darowizny mieszkania pojawia się bardzo często. Pytacie co dzieje się w sytuacji, w której spadkodawca za życia podarował lokal jednemu ze swoich dzieci z pominięciem pozostałych.
Postaram się aby dzisiejszy wpis miał charakter praktyczny i żebyś, po jego przeczytaniu wiedział, jakie obowiązki i zobowiązania pojawią się po stronie osoby obdarowanej mieszkaniem przez jednego z rodziców.
Darowizna mieszkania a zachowek - czy po darowiźnie mieszkania trzeba spłacić rodzeństwo?
Pytanie o "spłatę" rodzeństwa w przypadku przekazania darowizny na rzecz wyłącznie jednej osoby pojawia się z Waszej strony zaskakująco często.
Z jakiegoś powodu w społeczeństwie funkcjonuje przekonanie, że osoba obdarowana musi z jakiegoś powodu podzielić się tym co otrzymała od rodziców, ze swoim bratem lub siostrą. Czy faktycznie tak jest?
Zasadniczo nie ma takiego obowiązku. To darczyńca wyłącznie decyduje o tym komu i co chce podarować. Przepisy obowiązującego prawa nie nakładają na nikogo żadnych nakazów czy zakazów w tej materii. Obdarowany nie ma także obowiązku "dzielenia się" przedmiotem darowizny. Jeżeli decyzją rodzica otrzymał na własność mieszkanie, rodzeństwo nie może domagać się od niego zapłaty jakiejkolwiek kwoty tytułem "spłaty" tego mieszkania.
Darowizna mieszkania a zachowek - Czy mieszkanie podarowane za życia wchodzi do spadku?
W skład spadku po zmarłym wchodzi co do zasady wyłącznie to, co stanowiło jego własność w momencie śmierci (w prawie spadkowym określanego mianem "otwarcia spadku").
Spadkobiercy nabywają prawo do składników majątku spadkowego z chwilą otwarcia spadku.
Jeżeli w skład spadku wchodziło mieszkanie, to spadkobierca stają się jego właścicielem z chwilą śmierci spadkodawcy. Nie potrzebne jest do tego żadne orzeczenie sądu, czy czynność notarialna.
Skoro w skład spadku wchodzi tylko własność spadkodawcy, to odpowiedź na pytanie "czy mieszkanie podarowane za życia wchodzi do spadku" jest oczywista - NIE.
Mieszkanie podarowane przez rodzica synowi czy córce nie wchodzi w skład spadku po nim. Spadkobiercy nie nabywają żadnych praw do takiego mieszkania i nie mają w stosunku do obdarowanego żadnych roszczeń związanych bezpośrednio z samym przedmiotem darowizny.
Oczywiście jak to w prawie bywa jednak, sprawa komplikuje się nieco na dalszym etapie. O ile przedmiot darowizny co do zasady w skład spadku nie wchodzi, to jednak sama darowizna nie jest zupełnie obojętna dla spraw związanych ze spadkobraniem.
Darowizna mieszkania a zachowek - jak darowizna wpływa na zachowek?
Podsumowując powyższe - fakt podarowania mieszkania jednemu dziecku przez rodzica:
nie nakłada na to dziecko żadnych obowiązków do "dzielenia się" przedmiotem darowizny z rodzeństwem;
nie rodzi bezpośredniego obowiązku "spłaty" rodzeństwa rozumianego w ten sposób, że "skoro mieszkanie było warte 600 000 złotych, jest dwoje dzieci, to obdarowany musi oddać swojemu bratu/siostrze 300 000 złotych";
nie powoduje "uszczuplenia" należnego obdarowanemu spadkodawcy udziału, tzn. otrzymanie darowizny nie zmniejsza jego udziału w spadku;
Darowizna uczyniona przez spadkodawcę za życia nie wpływa na powyższe, ale faktycznie rzutuje m.in. na roszczenia zachowkowe.
Zwróć uwagę na to, że nie piszę tutaj o darowiźnie uczynionej na rzecz spadkodawcy, a o darowiźnie ogólnie!
W gruncie rzecz bowiem co do zasady nie ma znaczenia czy darowizna podlegająca zaliczeniu w ramach zachowku została uczyniona na rzecz spadkobiercy - dziecka spadkodawcy, czy osoby trzeciej. Każdorazowo (po spełnieniu warunków o których mowa poniżej) podlega ona zaliczeniu w poczet tzw. substratu zachowku, czyli kwoty pieniężnej, z której następnie wyliczany jest zachowek.
Kwestia tego kto otrzymał darowiznę jest istota z uwagi na terminy. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, jeżeli:
darowiznę otrzymała osoba będąca spadkobiercą albo osoba uprawniona do zachowku - zawsze wliczamy ją do substratu zachowku;
darowiznę otrzymała osoba nie będąca spadkobiercą albo osoba uprawniona do zachowku - wliczymy ją do substratu zachowku tylko wtedy, jeżeli została dokonana na mniej niż 10 lat od otwarcia spadku;
Darowizna uczyniona na rzecz sąsiada (niebędącego spadkodawcą ani osobą uprawnioną do zachowku) 7 lat przed śmiercią spadkodawcy wliczy się do substratu zachowku, podobnie jak darowizna uczyniona na rzecz jednego z dzieci - spadkobierców, 15 lat przed śmiercią spadkodawcy.
Na wstępie napisałem Ci, gdzie na moim blogu znajdziesz szczegółowy wpis na temat substratu zachowku i tego w jaki sposób go obliczyć.
W skrócie jednak odnosząc się do tej kwestii napiszę, że substrat zachowku to suma aktywów (tego co było w spadku w momencie śmierci pomniejszona o określone koszty, np. koszty pogrzebu) oraz wartości darowizn i zapisów windykacyjnych.
Odpowiadająca zatem na pytanie czy i w jaki sposób darowizny uczynione przez spadkodawcę wpływają na wysokość zachowku:
darowizny (wszystkie, nie tylko te dokonane na rzecz rodzeństwa) mogą podlegać doliczeniu do substratu zachowku;
fakt uczynienia darowizny może mieć bezpośredni wpływ na wysokość należnego zachowku;
osoba która nie otrzymała w spadku majątku, który wartością pokryje należny jej zachowek, może żądać od osoby obdarowanej uzupełnienia należnego jej zachowku;
W skład spadku nie wchodził żaden majątek. Spadkobiercami są brat i siostra – dzieci spadkodawcy. Siostra za życia spadkodawcy otrzymała od niego darowiznę w postaci mieszkania o wartości 400 000 złotych. Brat nie otrzymał od spadkodawcy żadnych darowizn.
W takiej sytuacji substrat zachowku wynosi 400 000 złotych, ponieważ do wartości spadku dolicza się wartość darowizny mieszkania. Brat i siostra, jako dzieci spadkodawcy, są osobami uprawnionymi do zachowku.
Gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego, każde z dzieci otrzymałoby po 1/2 spadku. Zachowek brata wynosi połowę wartości jego udziału ustawowego, a więc 1/4 substratu zachowku. W tym przypadku jest to 100 000 złotych.
W związku z tym brat może wystąpić do swojej siostry, która otrzymała mieszkanie w darowiźnie, z roszczeniem o zapłatę zachowku w kwocie 100 000 złotych.
Wydaje się, że powyższy przykład doskonale obrazuje w jaki sposób darowizna wpływa na zachowek. Gdyby nie ona, mieszkanie weszłoby w skład spadku i było przedmiotem podziału pomiędzy spadkobiercami. Każde z nich otrzymałoby udział w prawie własności o wartości 200 000 złotych.
Siostra otrzymała mieszkanie w darowiźnie. Nie musi "dzielić się" mieszkaniem, nie musi oddawać bratu połowy jego wartości, ale jednocześnie brat ma prawo zażądać od niej zapłaty kwoty 100 000 złotych, właśnie tytułem zachowku.
Ostatnia istotna kwestia - brat ma na to 5 lat. Po tym okresie roszczenie o zachowek przedawnia się, a ewentualny pozew w tej sprawie, zostanie przez Sąd oddalony.
Dziękuję, że dotrwałeś do końca tego wpisu. Mam nadzieję, że po jego przeczytaniu wiesz już:
jak darowizna mieszkania wpływa na wysokość zachowku;
czy obdarowany musi "dzielić się" z rodzeństwem otrzymanym od rodziców mieszkaniem;
czy obdarowany musi "spłacić" rodzeństwo w związku z otrzymanym od rodziców mieszkaniem;
Jeżeli masz jakieś pytanie odnośnie treści tego wpisu lub chcesz przekazać mi jakieś uwagi lub spostrzeżenia - pozostaw komentarz w formularzu poniżej.
Potrzebujesz pomocy w sprawach spadkowych?
Na co dzień pomagam w sprawach spadkowych — od zachowku po dział spadku i spory między spadkobiercami.
Jeśli masz podobny problem albo po prostu chcesz wiedzieć, jakie masz możliwości, odezwij się — chętnie pomogę.
📞 Telefon: +48 665 961 401
📧 E-mail: kancelaria@adwokat-skwarek.pl
🏛️ Kancelaria Adwokacka Mariusz Skwarek | www.adwokat-skwarek.pl
Komentarze